مرداد و شهریور 5931، دوره 1، شماره 9 05033-DOI: 10.21859/jne بررسی اثر بخشی شناخت درمانی مبتنی بر آگاهی بر پردازش هیجان در پرستاران مضطرب

عباس ابوالقاسمی 1، سمانه اسدی 2،*

7 استاد گروه روانشناسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2 کارشناس ارشد روانشناسی بالینی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
* نویسنده مسئول: سمانه اسدی، کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. ایمیل:
samaneasadi64@gmail.com
تاریخ دریافت مقاله: 71/12/7931 تاریخ پذیرش مقاله: 10/72/7931
چکیده
مقدمه: اضطراب از جمله اختلالات روانی است که امروزه به صورت گسترده ای در تمامی اجزای زندگی افراد وجود دارد. شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی، یکی از درمان های شناختی رفتاری نسل سوم در زمینه درمان اختلالات اضطرابی است. هدف پژوهش حاضر تعیین اثر بخشی شناخت درمانی مبتنی بر آگاهی بر پردازش هیجان در پرستاران مضطرب بود.
روش کار: این پژوهش به صورت شبه تجربی بود که در آن از طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل استفاده شد. نمونه پژوهش 11 آزمودنی بود که از میان پرستاران دارای اضطراب شهر اردبیل در سال 7932 انتخاب و به صورت تصادفی ساده در گروههای آزمایش با مداخله )شناخت درمانی مبتنی بر آگاهی( و گروه کنترل گمارده شدند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه اضطراب حالت- صفت اسپیلبرگر، پرسشنامه آگاهی و مقیاس پردازش هیجان استفاده شد. داده های پژوهش با نرم افزار SPSS v. 16 تجزیه و تحلیل شد. از آزمون تحلیل واریانس چند متغیری برای مقایسه گروهها استفاده شد.
یافتهها: نتایج نشان داد که میانگین نمرات اضطراب و پردازش هیجان در گروه آزمایش به طور معناداری نسبت به گروه کنترل در پرستاران کاهش یافت )17/1 > P(.
نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که آموزش شناخت درمانی مبتنی بر آگاهی بر اضطراب و پردازش هیجان در پرستاران موثر بوده است. لذا نقش آموزش شناخت درمانی مبتنی برآگاهی جهت بهبود اضطراب و پردازش هیجان در پرستاران باید مد نظر قرار گیرد.
کلیدواژهها: اضطراب، آگاهی، پرستار، پردازش هیجانی، شناخت درمانی
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
اضطراب شایع ترین احساسی است که همه انسانها آن را به نحوی در طول دوران زندگیشان تجربه می کنند. این احساس که با حالتی از انتظار ناراحت کننده از وقوع یک اتفاق ناگوار مشخص است، پاسخی شایع به تنیدگی همراه با نگرانی، ترس یا حس درماندگی مربوط به موقعیتی تهدید کننده یا پیش بینی تهدید ناشناخته که با یک یا چند احساس جسمی )تنگی نفس، تپش قلب و…( نسبت به خود یا اطرافیان می باشد )7(. بر اساس مطالعات مختلف به نظر می رسد که تقریبا یک نفر از هر 1 تا 5 نفر جمعیت دنیا در طول سال به اختلالات روانی دچار می شوند که از این تعداد 01 درصد افرادی که دچار اضطراب می شوند
71
را زنان و 11 درصد را مردان تشکیل می دهند و شیوع آن معمولا بین سنین 70 تا 05 سال می باشد )2(.
از جمله گروههایی که به طور روزمره با پدیده اضطراب و اثرات آن مواجه هستند، پرستاران می باشند. باتوجه به اینکه پرستاران جزء ضروری ترین نیروی کار در سیستم مراقبت های بهداشتی هستند عملکرد آنان بدون شک بر کیفیت کلی مراقبت از بیماران اثر گذار است )9(. در مطالعه ای میزان شیوع اضطراب در پرستاران ایرانی را 00% گزارش کردند )1(. نتایج مطالعه ای دیگر نشان داده است که حرفه پرستاری با سطح بالایی از اضطراب همراه است. بی تردید وجود اضطراب تاثیرات بسزایی بر جنبه های مختلف زندگی پرستاران گذاشته و دارای عواقب اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، شغلی و… فراوانی است.یکی از مشکلاتی که پرستاران با توجه به بالا بودن میزان تنش در حینکار با آن مواجه می گردند، عدم توجه هدفمند و آگاهی مداوم و لحظهبه لحظه می باشد )5(.
Siegel )2171( معتقد است تمرین های مبتنی بر آگاهی برای طیف قابل توجهی از افراد با مشکلات متنوع مفید می باشد )0(.-Kabatzinn )7332( آگاهی را به معنی توجه کردن به زمان حال به شیوه ای خاص، هدفمند و خالی از قضاوت تعریف می کند، آگاهی یعنی تجربه بدون داوری واقعیت موجود و آموزش های مبتنی بر آگاهی با ادغام تکنیکهای مراقبه و وارسی بدنی در جهت افزایش فهم و آگاهی از افکار، احساسات و حس های بدنی غیرارادی برنامه ریزی شده است، به طوری که بتوان با به کارگیری تکنیکهای آن پاسخ های وابسته به افکار، احساسات و حس های بدنی را از حالت غیر ارادی خارج نمود و در بروز آنها تغییر ایجاد کرد )1(. این تکنیک ها به افراد می آموزد الگوهای عادتی، غیر ارادی و نشخوار ذهنی را شناسایی و آن ها را به الگوهای آگاهانه و ارادی مبدل کنند تا احساسات و اندیشه های منفی به عنوان رویدادهای ساده و گذرا در ذهن تلقی شود )0(. آگاهی از طریق آگاه بودن مداوم از احساسات فیزیکی، ادراکات، عواطف و افکار و تصورات پدید می آید و آموزش آگاهی با تلفیقی از تن آرامی و مراقبه است .آگاهی یکی از روش های درمانی مبتنی بر کاهش استرس و روان درمانی است که از طریق تنفس و فکر کردن آموزش داده می شود )3(. در پژوهش های مختلفی آموزش مراقبه آگاهی به عنوان کاهنده درد و کاهش دهنده اضطراب )71( و کاهش بد کارکردی ذهنی )77( را به دنبال دارد. همچنین آموزش آگاهی بر بهزیستی روانشناختی )72( تاثیر دارد و در پژوهش هایی که بر روی پرستاران انجام گردید منجر به بهبود نشانه های اضطراب و فشارخون )9(، کاهش میزان خود گزارش دهی استرس در دانشجویان پرستاری )79( و افزایش تاب آوری در پرستاران دچار اضطراب، افسردگی و استرس شد )71(.
متغیر دیگری که می تواند بر اضطراب پرستاران اثر گذار باشد، پردازش هیجان است. شواهد زیادی در رابطه با نقش زیاد پردازش هیجان در اختلالات اضطرابی وجود دارد که نشان می دهد پردازش هیجان سهم عمده در سازگاری با اضطراب دارد. پردازش هیجان را فرایندی می داند که به وسیله آن آشفتگی عاطفی به اندازه ای کاهش می یابد که تجارب و رفتارهای دیگر بدون پریشانی می تواند صورت بگیرد. به نظر Rachman )7301( چهار دسته عوامل وجود دارد که ممکن است به مشکلاتی در پردازش هیجان منجر شود که عبارتند از: اجتناب شناختی )فرایندی که طی آن ذهن از پذیرش وقایع و رویدادها خودداری می کند(، نداشتن تجربه ای ازعادت پذیری های کوتاه مدت، افسردگی و عقاید بیش بهاد داده شده )75(. نتایج مطالعات گذشته نشان می دهند افرادی که از لحاظ پردازش هیجان سبکهای شناختی ضعیف تری مانند نشخوار گری، فاجعه انگاری و ملامت خویش استفاده می کنند نسبت به سایر افراد بیشتر در برابر مشکلات هیجانی آسیب پذیرتر می باشند. درحالی که افرادی که از سبکهای مطلوب دیگر مانند ارزیابی مجدد مثبت استفاده می کنند، آسیب پذیری کمتری دارند )70(. در برخی از آسیب های روانی یک یا چند مولفه از مولفه های پردازش هیجان دچار اختلال می شود. این نواقص به طور مثال در حیطه هایی همچون ادراک، حافظه و یا در بروز هیجانات رخ می دهند و به تبع آن توانایی
81
بیماران برای انجام یک یا چند کارکرد هیجانی سازگارانه مختل می شود )71(. در مطالعه ای که به منظور بررسی تغییرات شاخص های پردازش هیجان، کمال گرایی و نوع اختلال انجام گردید، مشخص شد که در موقعیتهایی که افراد با استرس مواجه می شوند، وجود نگرانی و افزایش عنصرکمال گرایی در گروههای مورد مطالعه مانع پردازش هیجان شده است )70(. در مطالعهGolman و همکاران )2172( نتایج نشان داد که خود آگاهی هیجانی با سبک های رهبری ارتباط معناداری دارند )73(. همچنین در تحقیقی نشان داده شد که پردازش پس رویدادی هیجان یکی از پیش بینی کننده های اضطراب است )21(. در تحقیق دیگری نتایج نشان داد بین آگاهی، حافظه فعال و تنظیم هیجان در پرستاران ارتباط وجود دارد )27(. در مطالعه آریاپوران که بر روی جانبازان شیمیایی انجام شد، نتایج نشان داد آموزش های آگاهی و تنظیم هیجان بر بهبود علایم جسمانی و سلامت روان جانبازان شیمیایی اثر بخش بوده است )22(. همچنین مطالعه-Roberts Wolfe و همکاران )2172( نشان داد آموزش آگاهی حافظه هیجانی افراد مورد مطالعه را در گروه آموزش با توجه به مکانیسمی که در مدل های شناختی اضطراب و افسردگی وجود دارد به نسبت گروه کنترل تغییر داده و این تغییر در پردازش هیجان منجر به رشد در سلامت روانی وکاهش اضطراب شده است )29(.Gross )2119( نیز دریافت آموزش آگاهی مبتنی بر کاهش استرس موجب بهبود پردازش هیجان و تنظیم هیجان در بیماران مبتلا به ترس اجتماعی شده است )21(. با توجه به پژوهش های فوق الذکر، تاکنون در رابطه با اضطراب و پردازش هیجان در گروه پرستاران پژوهشی صورت نگرفته بود، از آنجا که اضطراب و پیامدهای آن سبب بروز مشکلات فراوان در افراد و مخصوصا کارکنان سیستم های بهداشتی و درمانی می گردد، لذا ضروری است توجه زیادی به آن گردد و از طریق روش های موثر به مقابله با اضطراب پرداخته شود. وجود اضطراب به تنهایی باعث شکل گیری استرس و فشار های کاری، ابتلا به دیگر بیماری های روانشناختی و عدم تمرکز کافی در محیط کاری و هنگام انجام کارهای روزمره زندگی شخصی و شغلی می شود و قادر است تا آسیب های جسمی و روانشناختی زیادی را متوجه افراد سازد. لذا با عنایت به خلاء بوجود آمده از سوی پژوهشگران این تحقیق، نسبت به این پدیده و اثراتی که در مواجه پرستاران با آن در مراکز بهداشتی و درمانی بر آنان مترتب است، احساس نیاز شده و مطالعه حاضر با هدف تعیین اثر بخشی آموزش آگاهی بر پردازش هیجان در پرستاران مضطرب انجام گرفت.
روش کار
جدول 1: شرح جلسات شناخت درمانی مبتنی بر آگاهی آموزش داده شده به پرستاران دارای اضطراب بیمارستان امام خمینی اردبیل سال 7932
محتوای جلسات تعداد
جلسات
اجرای پیش آزمون، برقراری ارتباط و مفهوم سازی، لزوم استفاده از آموزش آگاهی و آشنایی با هدایت خودکار جلسه اول
آموزش مراقبه وارسی بدن، انجام تنفس آگاهانه و مراقبه ذهنی، تمرکز درمورد تمرین ها و حس کردن دقیق آنها جلسه دوم
انجام 9 دقیقه تنفس، انجام حرکات هشیارانه، پیگیری تمرین های مراقبه و تمرکز بر تنفس آگاهانه و اعضای بدن به صورت یک تفکر ذهن آگاهانه از طریق دیدن یا شنیدن جلسه سوم
تجربه نمودن و درک لحظه حاضر، 5 دقیقه دیدن یا شنیدن با شیوه آگاهانه، کشف تجارب ناخوشایند کشف و تعریف مساله اضطراب و تمرکز متناوب بر خستگی و استرس جلسه چهارم
تاکید بر چگونه واکنش نشان دادن به آنچه که فکر و احساس می گردد، کشف تاثیرات تمرین های مراقبه بر ذهن و بدن، تمرین واکنش به الگوهای عادی شده جلسه پنجم
آموزش نظارت آگاهانه برقرار نمودن در رابطه با افکار، آموزش توجه به ذهن، افکار مثبت و منفی، خوشایند و ناخوشایند بودن افکار، آموزش توجه به ذهن، توجه بدون قضاوت به افکار و اجازه دادن برای ورود و پذیرش آنها جلسه
ششم
انجام تمرین های تنفس آگاهانه، توجه به اعضای بدن، اصوات، افکار و هیجانات به علاوه طرح یک مشکل طی تمرین و کشف تاثیر آن بر ذهن و بدن جلسه هفتم
جمع بندی جلسات، اجرای پس آزمون جلسه هشتم
این پژوهش به صورت شبه تجربی است که از طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل تشکیل شده بود. در این پژوهش، آموزش آگاهی به عنوان متغیر مستقل و پردازش هیجان و اضطراب به عنوان متغیر های وابسته در نظر گرفته شد. جامعه آماری این پژوهش را کلیه پرستاران بیمارستانهای شهر اردبیل در سال 7932 تشکیل داده اند و نمونه این پژوهش شامل 11 پرستار مضطرب بود که به صورت داوطلبانه از میان پرستاران مضطرب انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل گمارده شدند )21 نفر گروه آزمایش و 21 نفر گروه کنترل(. نمونه آزمایشی و کنترل شامل پرستاران دارای اضطراب بود که به صورت زیر انتخاب شدند: پس از اینکه مجوز های لازم از دانشگاه علوم پزشکی اردبیل اخذ شد، با مراجعه به بیمارستان های انتخاب شدهابتدا از تمامی پرستاران آزمون اضطراب جهت شناسایی پرستارانمضطرب به عمل آمد. آزمودنی هایی که در مرحله مقدماتی نمره بالاتراز 19 در مقیاس اضطراب )حالت – صفت اسپیلبرگر( کسب نمودند و مورد مصاحبه بالینی )دارای ساختار مشخص( قرار گرفتند، به عنوان پرستار مضطرب شناسایی شده و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. آزمودنی های شرکت کننده در گروه آموزش به مدت 5/7 ساعت و هر هفته 7 جلسه به مدت 0 هفته در بیمارستان محل کارشان مورد آموزش قرار گرفتند. با توجه به اینکه در تحقیقات آزمایشی حداقل نمونه بایستی 75 نفر باشد، اما در این پژوهش به خاطر افزایش اعتبار بیرونی این تعداد به عنوان نمونه تحقیق انتخاب شدند. معیار های ورود به پژوهش مشتمل بر عدم ابتلا به بیماری جسمی و روانی حاد، عدم شرکت در پژوهش مشابه، ابتلا به اضطراب با میزان متوسط )آن طور که شرایطش در بالا ذکر گردید( و معیار های خروج از پژوهش نیز عدم شرکت بیش از سه جلسه و عدم رضایت به شرکت در ادامه پژوهش بودند. آموزش انجام شده بر اساس الگویCrane )2113( انتخاب شد )29( و به گروه کنترل نیز هیچ گونه آموزشی داده نشد. قبل از انجام آزمون تحلیل واریانس، جهت رعایت پیش فرض های تحلیل واریانس آزمونهای باکس و لوین به عمل آمد که نشان دهنده همگنی واریانس است )15/1P > (، بنابر این شرایط همگنی در متغیر های کمی برای استفاده از آزمون های پارامتری بررسی شده است. شرح جلسات آموزشی شناخت درمانی مبتنی بر آگاهی در جدول 7 آورده شده است.

در این پژوهش به منظور گرد آوری اطلاعات از چهار مقیاس استفاده شد:
الف( مقیاس آگاهی فرایبرگ- فرم کوتاه: این پرسشنامه توسط Freyberger و همکاران )2111( ساخت و اعتبار یابی شده است. دارای 71 گویه بوده و دو زیر مقیاس پذیرش آگاهانه )هشت گویه( و حضور آگاهانه )شش گویه( را می سنجد. ضریب آلفای کرونباخ برابر با 39/1 بوده و برای فرم کوتاه 71 گویه ای در گروه افراد عادی برابر با
13/1 بوده و ضریب همبستگی آن در گروه افراد بیمار برابر با 00/1 و در افراد غیر بیمار 97/1 بدست آمده است. در بررسی مقدماتی که آریا پوران بر روی جانبازان شیمیایی انجام داده است، ضریب آلفای کرونباخ این پرسشنامه 07/1 و پایایی دو نیمه سازی آن 00/1 و پایایی باز آزمون در آن 50/1 بوده است )22(. در این پژوهش میزان پایایی این مقیاس با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ در این پژوهش برابر با 01/1 محاسبه شد.
73
ب( مقیاس پردازش هیجان: باکر و همکاران )2111( یک مقیاس خود گزارشی 90 آیتمی را برای اندازه گیری سبک های پردازش هیجان تدوین کردند )70(. نسخه اصلاح شده این مقیاس یک ساختار پنج عاملی با 25 آیتم است که توسط Baker و همکاران )2171( ساخته شده است. ضریب آلفای کرونباخ این مقیاس 32/1 گزارش شده است. ضریب پایایی باز آزمایی آن 13/1 بدست آمده است. به منظور تعیین اعتبار این مقیاس با تنظیم هیجان همبسته شد. نتایج نشان داد که بین این دو مقیاس همبستگی منفی معناداری وجود دارد )151/1- = R( در این پژوهش ضریب آلفای کرونباخ برای این مقیاس 01/1 بدست آمد.
ج( مقیاس افکار اضطرابی: پرسشنامه افکار اضطرابی) 2112(Wells یک ابزار چند بعدی در مورد نگرانی است. او ضرایب آلفای کرونباخ نگرانی اجتماعی را 01/1، نگرانی بهداشتی 07/1 و فرا نگرانی را 15/1 گزارش کرده است. نسخه فارسی این آزمون توسط فتی، موتابی و ضیایی بررسی شد که پایایی درونی زیر مقیاس های فرم فارسی برای مقیاس نگرانی اجتماعی، نگرانی بهداشتی و فرا نگرانی به ترتیب 05/1،09/1 و 11/1 و پایایی آزمون- باز آزمون 15/1، 07/1 و 11/1 بودهاست. ضریب همبستگی نگرانی اجتماعی )09/1 = r( نگرانی بهداشتی)90/1 =r ( و فرا نگرانی )00/1 =r ( با مقیاس اضطراب صفت اسپیلبرگر معنادار گزارش شده است) 17/1 > P(. ضریب آلفای کرونباخ جهت سنجش پایایی برای این آزمون 07/1 بدست آمده است.
د( مقیاس اضطراب حالت – صفتSpeilberger: پرسشنامه اضطراب حالت – صفتSpeilberger و همکاران تدوین و اعتبار یابی شده است. این پرسشنامه 11 ماده دارد و شامل دو مقیاس اضطراب حالت )آشکار( و اضطراب صفت )پنهان( است این پرسشنامه حاوی 11 سوال است که از 21 سوال اختصاص به اضطراب حالت و 21 سوال اختصاص به اضطراب صفت دارد. سوالات مربوط به اضطراب حالت در طیف لیکرت چهار گزینهای نمره گذاری میشوند که عبارتند از: به هیچ وجه، گاهی، عموماً، خیلی زیاد. و سوالات مربوط به اضطراب صفت نیز به همان صورت 1 گزینهای نمره گذاری میشوند که عباتند از: تقریباً هرگز، گاهی اوقات، بیشتر اوقات و تقریباً همیشه.
در نهایت دو نمره به دست میآید که نمره اول نشان دهنده اضطراب حالت و نمره دوم نشان دهنده اضطراب صفت است. هر فرد نیز میتواند در این دو نوع اضطراب نمراتی بین 21 تا 01 کسب کند. او و همکاران ضریب آلفای کرونباخ مقیاس های اضطراب حالت و اضطراب صفت را به ترتیب 32/1 و 31/1 گزارش کرده اند. علاوه بر این مطالعات نشان میدهد که همبستگی بین دو فرم اضطراب بسیار بالا می باشد )30/1 تا 30/1( و همبستگی بین مقیاس خصیصهای اضطراب

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

Speilberger و مقیاس های دیگر که سازه اضطراب را می سنجند نیز بالاست. ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شده برای این آزمون در پژوهش حاضر 31/1 بدست آمده است. نمره برش این پرسشنامه بالاتر از 19 می باشد و فقط در این پرسشنامه مورد نیاز بوده است. پس از جمع آوری داده ها، داده های پژوهش با آزمون های آماری توصیفی و استنباطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. به این صورت که از آمار توصیفی میانگین و انحراف معیار و از آمار استنباطی تحلیل واریانس چند متغیری(MANOVA) همچنین از آزمون تی جهت مقایسه میانگین های مستقل متغیر های مورد پژوهش استفاده شد و سرانجام داده های جمع آوری شده توسط نرم افزار آماریSPSS 16 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته شدند.
این مقاله مستخرج از پایان نامه کارشناسی ارشد می باشد و با کد پایان نامه 033 ثبت گردیده است. ملاحظات اخلاقی این پژوهش شامل کسب اجازه از مسئولین مربوطه، معرفی خود به واحد های مورد پژوهش و تشریح اهداف و ماهیت پژوهش، کسب رضایت شفاهی از پرستاران شرکت کننده و جلب مشارکت آنان در پژوهش، ارائه نتایج مطالعه به مسئولین بیمارستان مورد مطالعه و در آخر اطمینان خاطر بخشیدن به افراد شرکت کننده مبنی بر اینکه اطلاعات شخصی آنها به صورت محرمانه باقی خواهد ماند می باشد.
یافته ها

در جدول 2 آزمون تحلیل واریانس چند متغیری برای معناداری تفاوت تعامل متغیر های مورد مطالعه انجام شد و نتایج مقایسه میانگین های مستقل نیز در جدول 9 اشاره گردیده است.
02
بحث
یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد آموزش آگاهی بر کاهش پردازش هیجان در پرستاران به طور معنی داری موثر است. این یافته با نتایج پژوهش های قبلی همخوانی دارد به طوری که Goldin و Gross پژوهشی را با هدف تاثیر برنامه کاهش استرس مبتنی بر آگاهی انجام دادند که به بهبود نشانه های استرس و اضطراب منجر شد.

  • 1

پاسخ دهید